MERSAVÃŽ NEDÄ°R VE MERSAVÃŽLER KÄ°MLERDÄ°R

MERSAVÎ NEDÄ°R VE MERSAVÎLER KÄ°MLERDÄ°R

Mersavî sözcüÄŸünün kökeni hakkında kesin bilgiler olmamakla beraber bu sözcüÄŸün “mert” ya da “mer” (farsça: mert, adam  anlamında) ve sav (savmak ve söz anlamlarında farklı görüÅŸler vardır.) sözcüklerinin birleÅŸiminden meydana geldiÄŸi büyüklerimiz tarafından ifade edilmektedir.  Mert (adam gibi adam) Mersavî gençleri her türlü bela ve afete karşı kendilerini ve toplumlarını mertçe (erkekçe) savdıklarından kendilerine mert ve savan anlamında MERSAVÎ denmiÅŸtir. Ne zamandan beri bu terimin kullanıldığı belli deÄŸildir.

Mersavîler Åžanlıurfa’nın batı köylerinde yaÅŸarlar. Geçimlerini tarım ve hayvancıkla saÄŸlayan Mersavîler, tarihi ve kültürel acıdan Åžanlıurfa ‘da önemli bir yere sahiptir. YaÅŸadıkları alanlar daÄŸlık ve kıraç bölgelerdir.

MERSAVÎLER NEREDEN GELMÄ°ÅžTÄ°R?

Mersavîlerin tarih içinde nerelerde yaÅŸadıkları yazılı kaynaklara tahrir defterlerinde geçmektedir. Yapılan doktora çalışmalarından ikisinde 16. Yüzyılda Urfa ve Suruç Birecik köylerinde yaÅŸadıkları ifade edilir:” Ravendan ve Birecik’te iki ÅŸube halinde bulunmaktadırlar. Ravendan’ın Mahmudi ve Birecik’in eski Suruç köylerinde meskundurlar. 29 nefer, 20 hane,  26 bennak ve 9 mücerred olup, 284 baÅŸ koyunları vardır ve yılda 408 akçe vergi veren küçük bir cemaattir. [1]”

“ Bir baÅŸka kısım aÅŸiretler de vardır ki, bunlar “tabi-i hariç” ÅŸeklinde kaydedilmiÅŸlerdir. Aralarında Karslı, kirisli, MamaÅŸanlı, Mersavî, Özerli (Üzeyirli) Åžamlı adlarını taşıyanların bulunduÄŸu bu grup, muhtemelen baÅŸka sancaklardan geçimlik için Ruha’ya (Urfa) gelmiÅŸ bulunanlardan oluÅŸmaktadırlar.[2]”

AHMET Nezihi Turan 1993 yılında yaptığı doktora çalışmasında Baziki AÅŸiretini anlattığı sayfada Tahrir defterinde bu aÅŸireti; “1540 yılında her birinin başında bir Kethûda olmak üzere 12 gruba, 1566’da Mir-i AÅŸiretleri idaresinde 8 ayrı cemaat ile MamoÅŸanlı Kürdikânlı, Mersavi oymaklarından oluÅŸan, Kethüdaları idaresinde 11 üniteye ayrılmış vaziyettedirler.” diye anlatır. Bu durumda Mersavîler 1540 yılında Mir-i AÅŸiretleri topluluÄŸundandır ve bir oymak olarak bulunmaktadır.

Aynı eserin 67. sayfasında Berazi AÅŸireti anlatılırken Berazi aÅŸiretinin “1540’ta Mahmut b. Polat Bey idaresinde bir ünite iken 1566’da 3 Mir-i AÅŸiret, 6 Kethûda altında 9 gruba ayrılmışlardır.[3]”  olarak ifade eder. Bu ifade ile Mersavilerin Mir-i AÅŸireti mensubu olduÄŸu ve Mahmut b. Polat Bey’in de bunların  reisleri olduÄŸu anlaşılmaktadır. Aynı mihvalde büyüklerimizle yaptığımız röportajlarda Adı geçen Polat Bey, Mahmut b. Polat Bey’dir.

Åžanlıurfa, Ruha Åžehri olarak 1518 yılına ait Tahrir Defterine göre 782 Müslim Hanenin yaÅŸadığı bir yerdir. BeÅŸ yıl sonra bu sayı 988’e çıkmıştır. Ahmet Nezihi Turanın doktora tezinde Ruha’daki aÅŸiretler sayılırken Mersavilerden “tabi-i hariç” ÅŸeklinde kaydedildiÄŸi yazılıdır. Buna göre Mersavîler Karslı, KiriÅŸli, MamoÅŸanlı, özerli ve Åžamlı adlarını taşıyan gruplarla birlikte anılır ve bunların ; “Muhtemelen baÅŸka sancaklardan geçimlik için Ruha’ya gelmiÅŸ bulunanlardan oluÅŸmaktadır.” diye açıklanır. Mersavîler, MamoÅŸanlı, Baziki, Berazi aÅŸiretleri ile birlikte Mir-i AÅŸiretlerindendir. Geçimlik saÄŸlamak üzere Ruha’ya 1518 yılı Tahrir Defteri kayıtlarına göre gelmiÅŸ ve vergi veriyor bulunmalarından dolayı burada yerleÅŸerek artık geldikleri doÄŸu illerine geri gitmedikleri anlaşılmaktadır. O tarihe kadar konar göçer bir topluluk olan Mersavîler, Osmanlı idaresine dâhil olduktan sonra göçebeliÄŸi bırakmışlardır. Bugün Suruç- Bozova ve Åžanlıurfa il merkezi üçgeninde bulunan aÅŸağıda adları yazılı köylerde yaklaşık kırk bin nüfus olarak yaÅŸamaktadırlar.